آتوسا شهبانوی ایران ، خواندن و نوشتن را به خوبی می دانست و نقش تصمیم گیرنده در آموزش خود و دیگر درباریان داشت.همچنین زندگی سیاسی آتوسای هخامنشی باهیچ زن دیگری از هم دوره های او با او برابری نمی كند.

آتوسا از قدرت فوق العاده ای برخوردار بود و در دوره جنگ با یونان داریوش شاه همواره از نصیحت های او بهره می جست. او حتی علاقه مند بود كه در میدان كارزار نیز شوهرش را همراهی كند. آتوسا چندین بار در لشكركشی های داریوش بزرگ یاور فكری و روحی او بود. چندین نبرد و لشگر كشی مهم تاریخی ایران به گفته هرودوت به فرمان ملكه آتوسا صورت گرفته است.

هرودوت از قول آتوسا نقل می كند كه آتوسا به داریوش شاه می گوید: چرا نشسته ای و عازم جنگ نمی شوی و سرزمین های دیگر را تسخیر نمی كنی؟...... پادشاهی به جوانی و ثروتمندی تو شایسته است كه عازم جنگ شود و به پیروزی هایی نائل شود، تا به ایرانیان ثابت شود مرد قابلی بر آن ها حكمرانی می كند. اگر گفته هرودوت اغراق آمیز هم باشد، باز هم بیانگر نفوذ آتوسا بر شوهرش می باشد.
آتوسا به خوبی از اوضاع فرهنگی زمان خود آگاه بود و از حضور یونانیان و دیگر ملیت ها به دربار بسیار بهره می برد.
آتوسا، یكی از برجسته‌ترین زنان در تاریخ ایران قدیم است. او پس از ازدواج با داریوش شاه لقب" بانوی بانوان " می گیرد.در واقع پس از آناهیتا او دومین كسی بود كه لقب " بانو" كه یك عنوان مذهبی بود، گرفت ،زیرا این چنین لقبی كمتر به ملكه ها داده می شد...
آتوسا از داریوش چهار پسر داشت : خشایار شاه كه بزرگ ترینشان بود . ویشتاسب فرمانده نیروهای باختری و سكایی در سپاه خشایارشاه. مسیشت یكی از سرفرمانداران ارتش خشایارشاه . و هخامنش فرماندار مصرو فرمانده ناوگان های مصری در سپاه خشایارشاه .


شهبانوی پارسی ، در زمان فرمانروایی پسرش خشایارشاه ، مقام بر جسته  " مادر شاه " را دارا بود . او همسر خداوندگار پارس و مادر ارجمند خشایارشاه پادشاه قدرتمند ایرانی بود.

خشایارشاه جوانی است سخت ماجراجو،. اما آتوسا بانویی است سالخورده و خردمند ، كه رفتاری باوقار و شاهانه دارد.
آتوسا، شهبانوی پارسی ، دختر كوروش كبیر، همسر داریوش اول و مادر خشایارشاه سر انجام در سن ۷۵ سالگی و به دلیل عوارض مربوط به سرطان ،۴۷۵ سال قبل از میلاد مسیح فوت كرد. گویند او به علت شرم ، بیماری‌اش را از پزشكان مخفی می‌كرده است.


همان طور كه می دانیم آخرین شاهان خاندان كیانی ،در اساطیر و حماسه های ملی ایران ، یاد آور و بر گرفته شده از برخی پادشاهان هخامنشی اند. بر همین اساس گفته می شود ، "هما " در اساطیر ایران، بر مبنای یادمان هایی از " آتوسا شهبانوی پارسی " و رویدادهی دوران داریوش و خشایارشاه، همسر و پسرش شكل گرفته باشد. جالب آن است كه بهمن پدر هما نیز برخی از یادمان های كوروش بزرگ را در خود دارد.
در كل علی رغم این كه اطلاعات درمورد آتوسا بسیار محدود است ، اما آنچه مسلم است : آتوسا از زیباترین و قدرتمندترین زنان در طی تاریخ امپراتوری پر شكوه ایران زمین بوده است ، كه هیچ زن دیگری از هم دوره های او با او برابری نمی كند. او از مشوقین بزرگ آموزش و پرورش پارسی بود. او شعر می سروده و از زنان ادیب و با خرد روزگار خود بوده است ...او خشایارشا ه ، پادشاه قدرتمند ایرانی را برای امپراتوری پارس به ارث گذاشت.