زندگی نامه خوارزمی
خوارزمی ابو جعفر محمد بن موسی از دانشمندان بزرگ ریاضی و نجوم می باشد . از زندگی خوارزمی چندان ا طلاع قابل اعتمادی در دست نیست، الا این که وی در حدود سال 780 میلادی در خوارزم(خیوه کنونی) متولد شد.  شهرت علمی وی مربوط به کارهایی است که در ریاضیات مخصوصاٌ‌ در رشته جبر انجام داده . به طوری که هیچ یک از ریاضی دانان قرون وسطی مانند وی در فکر ریاضی تاثیر نداشته اند. اجداد خوارزمی احتمالاٌ اهل خوارزم بودند، ولی خودش احتمالاٌ از قطر بولی ناحیه ای نزدیک بغداد بود. به هنگام خلافت مامون ، او عضو دارالحکمه شد ،که مجمعی از دانشمندان در بغداد به سرپرستی مامون بود . خوارزمی کارهای دیونانتوس را در رشته جبر دنبال کرد و به بسط آن پرداخت . خود نیز کتابی در این رشته نوشت. الجبر و المقابله که به مامون تقدیم شده ، کتابی است در باره ریاضیات مقدماتی و شاید نخستین کتاب جبری باشد که به عربی نوشته شده است . دانش پژوهان بر سر این که چه مقدار از محتوای کتاب از منابع یونانی و هندی و عبری گرفته شده است ، اختلاف نظر دارند .  معمولاٌ در حل معادلات دو عمل معمول است . خوارزمی این دو را تنقیح و تدوین کرد و از این راه به واردساختن جبر به مرحله علمی کمک شایانی انجام داد .
 اثر ریاضی دیگری که چندی پس از جبر نوشته شد ، رساله ای است مقدماتی در حساب که ارقام هندی(یا به غلط ارقام عربی) در آن به کار رفته بود و نخستین کتابی بود که نظام ارزش مکانی را(که آن نیز از هند بود) به نحوی اصولی و منظم شرح می داد . اثر دیگری که به مامون تقدیم شد، زیج السند هند بود ، که نخستین اثر اختر شناسی عربی است و به صورت کامل بر جای مانده و شکل جداول آن از جداول بطلمیوس تاثیر پذیرفته است. 
کتاب صورت الارض که اثری است در زمینه جغرافیا ، اندک زمانی بعد از سال 195 – 196 نوشته شده است و تقریباٌ فهرست طول ها و عرض های همه شهرهای بزرگ و اماکن را شامل می شود . این اثر که احتمالاٌ‌ مبتنی بر نقشه جهان نمای مامون است(که شاید خود خوارزمی هم در تهیه آن کار کرده بوده باشد)، به نوبه خود مبتنی بر جغرافیای بطلمیوسی بود . این کتاب از بعضی جهات دقیق تر از اثر بطلمیوس بود خاصه در قلمرو اسلام.
 تنها اثر دیگری که بر جای مانده است رساله کوتاهی است در باره تقویم یهود. خوارزمی دو کتاب نیز در باره اسطرلاب نوشت . آثار علمی خوارزمی از حیث تعداد کم، ولی از نفوذ بی بدیل برخوردارند.  زیرا که مدخلی بر علوم یونانی و هندی فراهم آورده اند . بخشی از جبر دوبار در قرن ششم / دوازدهم به لاتینی ترجمه شد و نفوذی عمده بر جبر قرون وسطایی داشت . 
رساله خوارزمی در باره ارقام هندی پس از آن که در قرن دوازدهم به لاتینی ترجمه و منتشر شد ، بزرگ ترین تاثیر را بخشید . نام خوارزمی مترادف شد با هر کتابی که در باره حساب جدید نوشته می شد و از اینجا است اصطلاح جدید "الگوریتم "  به معنی قاعده  . 
 محاسبه کتاب جبر و مقابله خوارزمی که به عنوان الجبرا به لاتینی ترجمه گردید، باعث شد که همین کلمه در زبان های اروپایی به معنای جبر به کار رود . نام خوارزمی هم در ترجمه به جای الخوارزمی به صورت الگوریتمی تصنیف گردید و الفاظ آلگوریسم و نظایر آن ها در زبان های اروپایی که به معنی فن محاسبه ارقام یا علامات دیگر است ، مشتق از آن می باشد.
ارقام هندی که به غلط ارقام عربی نامیده می شود، از طریق آثار فیبوناتچی به اروپا وارد گردید . همین ارقام انقلابی در ریاضیات به وجود آورد و هر گونه اعمال محاسباتی را مقدور ساخت . باری کتاب جبر خوارزمی قرن ها در اروپا ماخذ و مرجع دانشمندان و محققین بوده و یوهانس هیسپالنسیس و گراردوس کرموننسیس و رابرت چستری در قرن دوازدهم هر یک از آن را به زبان لاتینی ترجمه کردند. 
نفوذ کتاب زیج السند چندان زیاد نبود، اما نخستین اثر از این گونه بود که به صورت ترجمه لاتینی به همت آدلاردباثی در قرن دوازدهم به غرب رسید. جداول طلیطلی(تولدویی) یک جا قرار گرفتند و به توسط ژرار کرمونایی در اواخر قرن یازدهم به لاتینی ترجمه شدند، از مقبولیت گستره تری در غرب برخوردار شدند و دست کم یک صد سال بسیار متداول بودند.
 از کارهای دیگر خوارزمی تهیه اطلسی از نقشه آسمان و زمین و همچنین اصلاح نقشه های جغرافیایی بطلمیوس بود . جغرافیای وی تا اواخر قرن نوزدهم در اروپا ناشناخته ماند. دیگر از کتب مهم خوارزمی کتاب مفاتیح العلوم است که کتاب مهم و ارزنده ای است .
خوارزمی در حدود سال 848 میلادی مطابق با 232 هجری قمری در گذشت.
منبع: www.iranika.ir

موضوعات مرتبط: به اندیشان ایرانی یا مسلمان

تاريخ : سه شنبه بیست و دوم اردیبهشت ۱۳۸۸ | 7:43 | نویسنده : شفیعی مطهر |