قسمت اول

 ناظم الشعرا، جهانبخش ذوقی، ادبیات فاخر فارسی را در دوره فترتِ قاجاری وارد نوحه ها و مرثیه های ایرانی کرد و از این نظر می توان او را از احیاگران ادبیات حسینی نامید.

در میانه سلطنت ناصرالدین شاه، دو دهه پیش از ملک الشعرا به دنیا آمد. نامش جهانبخش و کنیه اش «ذوقی» بود، اما به خاطر طبع شعری که داشت، او را ناظم الشعرا می نامیدند. او نیز تخلص «ناظم» را برای شعرهایش برگزید.
در جوانی برای تحصیل علوم دینی به قم رفت و آنجا بود که بیش از گذشته، شیفته شخصیت اباعبدالله (ع) شد.
ناظم الشعرا با آنکه تحصیلات حوزوی داشت، اما اهل منبر نبود. معمولا عبا و عرق چین بر تن داشت. شش ماه از سال را در طالقان کشاورزی می کرد و با آغاز پاییز، زمانی که «اَواره باد»  وزیدن می گرفت، همراه با کاروان طالقانی ها به شمال (معمولا تنکابن و شهرهای پیرامون) می رفت و تدریس می کرد.
بی سوادی، توسعه نیافتگی و کاستی های اقتصادی، فرهنگی و بهداشتی از ویژگی های جامعه ایران در دوران ناصری بود. برآورد برخی مورخان نشان می دهد در دوران ناصرالدین شاه، حدود یک درصد از کل جمعیت ایران سواد خواندن و نوشتن داشت  و بیشتر باسوادان نیز روحانیان یا درباریان بودند. روحانیان به دلیل تحصیل علوم دینی و درباریان برای مکاتبات اداری به خواندن و نوشتن نیاز داشتند. در چنین جامعه ای، شمار افرادی مانند «ناظم الشعرا» که بیرون از چارچوب روحانیت و دربار به تدریس ادبیات و علوم قدیمه بپردازند، بسیار اندک بود.
گاه تندی می کرد، اما طبع شاعرانه اش آنقدر لطیف بود که کینه از کسی به دل نمی گرفت. این لطافتِ طبع آن چنان بود که در جوانی، نام خود را از «جهانگیر» به «جهانبخش» تغییر داد!
اهل محل، چه در طالقان و چه در شمال، به خاطر معلم بودن و نیز به خاطر حسن سابقه اش، به او بسیار اعتماد داشتند. چنان که به نظر می رسد اعتماد به ناظم الشعرا از اعتماد به کدخدا هم بیشتر بود و از این رو است که روستاییان امور حیاتی خویش، نظیر تقسیم آب را به او می سپردند.

ایرنا - ناظم الشعرا و احیای ادبیات حسینی
http://www.irna.ir/fa/News/81