پیش بینی های درست مهندس بازرگان

30 دی، روز درگذشت «مهندس مهدی بازرگان»، در 87 سالگی (رحلت سال 1373 ، مدفن قم) است. درباره مهندس بازرگان (اصالتا تبریزی)، منابع نسبتا خوبی نوشته شده است (خودم نیز در دو نوشته به او و آثارش نسبتا مفصل پرداختم. یکی از آن ها تحت عنوان «در دفاع از روشنفکری دینی» در فضای مجازی، به صورت «کتاب»، منتشر شده است) و این یادداشت کوتاه تنها به این نکته مهم می پردازد که این شخصیت (که از آبای نسل اول روشنفکران دینی است)، در پیش بینی حوادث و مسایل، «روشن¬بینی» خاصی داشت. برخلاف بسیاری از مدعیان که پیش بینی های غلط فراوان دارند و همچنان به سخنان نسنجیده خود ادامه می دهند و بر اساس آن توهمات، برای کشوری تصمیم می گیرند! و کشور را به بن بست هم کشاندند!، برخی پیش بینی های مهم مهندس، درست درآمده و این نکته حکایت از آن دارد که چه بسا اگر ایده های ایشان در زمانه اش، جدی گرفته می شد، سرنوشت کشور به گونه دیگری رقم می خورد. در ادامه به چند پیش بینی ایشان اشاره می گردد:
1.مرحوم بازرگان، در دادگاه نظامی شاه گفت: ما آخرین گروهی هستیم که با زبان قانون با شما صحبت می کنیم و می گویند که این پیام را به شخص اول مملکت برسانید. مقامات پهلوی صدایش را نشنیدند و اتفاقات بعدی برایشان رخ داد که همه می دانیم؛
2. بازرگان در نوفل لوشاتو باور داشت که  اگر الان انقلاب پیروز شود ما چیز اثباتی نداریم که عرضه کنیم. در خاطرات آقای ابراهیم یزدی، به این نظر بازرگان اشاره شده است. ما تازه داریم می فهمیم که چیز اثباتی نداریم! (دیروز نوشتم از چین، رئیس جمهور وارد کنیم!)؛
3.مرحوم بازرگان در جریان بحث بر سر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در مخالفت کردن مفهوم «ولایت فقیه» در قانون اساسی گفت: «ولایت فقیه قبایی است که فقط برای قامت آیه الله خمینی دوخته شده و قابلیت تداوم ندارد». این نکته را اکنون اکثریت نخبگان ایرانی قبول دارند و بسیاری نیز به نحوی به زبان می آورند؛
4.در  احساس خطر نسبت به انتخابات مجلس گفتند اگر یک جریان حتی با حسن نیت بخواهد نظرش را تحمیل کند که نتیجه استبداد خواهد شد. بی توجهی نسبت به تذکر به این جهت گیری غلط، امروزه کار را به جایی رسانده است که مثل دوره جاری، مجلس فرمایشی درست می کنند، و نامش را هم «مجلس انقلابی» می گذارند! کافی است پرونده این مجلس در همین زمان کوتاه بررسی شود تا ببینیم که آیا به سرعت به سمت استبداد در حرکتیم یا خیر؟!.
5. بازرگان و نهضت آزادی با تصرف سفارت آمریکا موافق نبودند و ثمرات آن را حدس می زدند؛ حرفی که «ابراهیم اصغر زاده ها و عباس عبدی ها» یکی دو دهه طول کشید تا با دیدن تبعات آن متوجه شوند که خطا کردند و از نتایج آن محتملا درس گرفتند؛
6.مرحوم بازرگان، از معدود سیاستمدارانی است که پس از آزاد سازی خرمشهر (3 خرداد 1361)، با ادامه جنگ ایران و عراق مخالفت کرده بود. اما اکنون بسیاری مواضع او را حکیمانه می بینند. مثلا جناب آقای «مصطفی تاجزاده» در یکی از مناظره ها می گوید:  

«من زمان جنگ از کسانی بودم که معتقد بودم بعد از فتح خرمشهر باید جنگ را ادامه دهیم؛ اما بعد از پایان جنگ که به نتیجه رسیدم که اشتباه می‌کردیم، سی سال به روح «بازرگان» درود می‌فرستم که او فهمید که باید جنگ را زمان فتح خرمشهر تمام کنیم؛ و این سرمایه اجتماعی است.» 

اگر این تحلیل جدی گرفته می شد، چه مقدار از تعداد شهدای دفاع مقدس و سایر تلفات و خسارات جنگ کاسته می شد، به ویژه که بر اثر تصمیمات غلط سرداران، مثل عملیات مثل کربلای 4 و عقب نشینی از فاو و.... اتفاق افتاد که به قتل عام مخلص ترین نیروهای این سرزمین انجامید، بدون این که کسی در این جریانات مواخذه و محاکمه شود! وقتی رفتار بسیار گرم همین مدافعان ادامه جنگ با عراق را با عراقیان، امروزه می بینیم، بیشتر شگفت زده می¬شویم!

 به روح پر فتوح مهندس مهدی بازرگان، سلام و صلوات خدا نثار می کنیم.

دکتر محمد منصورنژاد